พกพรหมชาดก

เมื่อผู้มีอายุยืน คิดว่าตนเป็นอมตะ

                   พกพรหมอาศัยอยู่ในพรหมโลกชีวิตของเขายาวนานเกินกว่ามนุษย์จะจินตนาการได้ก่อนหน้านี้ เขาเคยเกิดในพรหมโลกชั้นอื่นมาแล้วหลายครั้งแต่เพราะกาลเวลาผ่านไปยาวนานเหลือเกิน...ความทรงจำเหล่านั้นจึงหายไปเขาจำไม่ได้ว่า ก่อนมาอยู่ที่นี่เคยอยู่ที่ไหนจำไม่ได้ว่าเคยเกิดมาอย่างไรและที่สำคัญ...เขาจำไม่ได้ว่า พรหมโลกที่เคยอยู่ก่อนหน้านี้ก็มีการเปลี่ยนแปลงเช่นกัน

                  เมื่อมองย้อนกลับไปแล้วไม่เห็นจุดเริ่มต้นพกพรหมจึงเริ่มสรุปเอาเองว่า"สถานที่แห่งนี้ต้องเป็นนิรันดร์"เขาเชื่อว่าที่นี่ไม่เกิดไม่แก่ไม่ตายไม่เปลี่ยนแปลงและไม่มีสถานที่ใดที่จะพ้นจากความทุกข์ได้ดีกว่าพรหมโลกแห่งนี้อีกแล้วแต่มีผู้หนึ่งรู้ว่า...สิ่งที่พกพรหมกำลังเชื่อนั้นไม่จริงแขกผู้มาเยือนพรหมโลก

                 ขณะนั้น พระพุทธองค์ประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหารด้วยพระญาณ พระองค์ทรงทราบความคิดของพกพรหมทันใดนั้น...พระองค์ทรงหายไปจากพระเชตวันและปรากฏพระองค์ขึ้นบนพรหมโลกเมื่อพกพรหมเห็นพระพุทธองค์ เขากลับดีใจ"มาเถิด ท่านสหาย!""ท่านมาดีแล้ว"จากนั้นเขาก็เริ่มกล่าวถึงพรหมโลกของตนอย่างภาคภูมิใจ"สถานที่แห่งนี้เที่ยงแท้" "มั่นคง""ไม่มีการเกิด ไม่มีความแก่ ไม่มีความตาย""และไม่มีที่ใดจะเป็นทางออกจากความทุกข์ได้ดีกว่าที่นี่อีกแล้ว"พระพุทธองค์ทรงฟังจนจบ

                  ก่อนตรัสว่า"พกพรหม...""ท่านกำลังตกอยู่ใต้อำนาจของความไม่รู้"พกพรหมชะงักพระพุทธองค์ตรัสต่อว่า"สิ่งที่ไม่เที่ยง ท่านกลับคิดว่าเที่ยง""สิ่งที่ยังมีการเปลี่ยนแปลง ท่านกลับคิดว่าจะดำรงอยู่ตลอดไป""และยังคิดว่าไม่มีทางพ้นทุกข์ที่สูงไปกว่านี้" คำพูดนั้นกระทบความเชื่อที่พกพรหมยึดถือมานานแต่เขายังไม่ยอมง่าย ๆ

                  "ไม่ได้มีแค่ข้าพเจ้าที่เชื่อ"พกพรหมจึงตอบว่า"ไม่ใช่ข้าพเจ้าคนเดียว""พวกเรามีถึง 72 องค์""พวกเราทำบุญมามาก มีอำนาจ และก้าวพ้นความเกิดความแก่แล้ว""นี่คือการเกิดครั้งสุดท้ายของพวกเรา""มนุษย์จำนวนมากยังเคารพบูชาพวกเรา และปรารถนาจะมาเกิดอย่างพวกเราด้วย"

                  แต่พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า"พกพรหม""อายุของท่าน แม้จะยาวนานมาก...""ก็ยังมีวันสิ้นสุด"พกพรหมนิ่งไปคำว่า "มีวันสิ้นสุด" เป็นสิ่งที่เขาแทบไม่เคยคิดถึงเขาอยู่มานานจนคิดว่า ตนเองจะอยู่เช่นนี้ตลอดไปจึงเกิดความสงสัยขึ้นมาพระสมณโคดมผู้นี้รู้จริงหรือ?ถ้าเช่นนั้น...ลองพิสูจน์ดู

                  คำท้าของพกพรหมพกพรหมจึงกล่าวว่า"ถ้าพระองค์ทรงรู้จริง""ถ้าพระองค์ทรงรู้อายุของข้าพเจ้า""เช่นนั้นก็ขอให้บอกสิ่งที่ข้าพเจ้าเคยทำในอดีต""ข้าพเจ้าเคยรักษาศีลอย่างไร?""เคยบำเพ็ญความดีอะไร?""ถ้าพระองค์ทรงรู้จริง...""ก็ขอให้ตรัสมา"พระพุทธองค์ไม่ได้ตอบด้วยการโต้เถียง แต่ทรงเริ่มเล่าเรื่องหนึ่งเรื่องที่เกิดขึ้นนานมาก...จนแม้แต่พกพรหมเองก็ลืมไปแล้วครั้งหนึ่ง ท่านเคยช่วยคนกลางทะเลทราย"พกพรหม..."

                "ครั้งหนึ่ง ท่านเคยเป็นดาบส""และมีพ่อค้ากลุ่มหนึ่งกำลังจะตายอยู่กลางทะเลทราย"ทันทีที่ได้ยิน...ภาพบางอย่างเริ่มปรากฏขึ้นในความทรงจำอันเลือนรางของพกพรหมทะเลทรายกว้างใหญ่สุดสายตาขบวนเกวียน 500 เล่ม เดินทางหลงทิศอยู่กลางความร้อนพวกเขาเดินทางมาเจ็ดวันน้ำหมดอาหารหมด

               ฟืนหมดโคที่ลากเกวียนแทบไม่มีแรงยืนส่วนมนุษย์เองก็หมดหวัง "พวกเราคงไม่รอดแล้ว..." ไม่มีใครรู้ว่าควรเดินไปทางไหนสุดท้ายพวกเขาจอดเกวียนเป็นวง

              ปล่อยโคออกแล้วแต่ละคนก็เข้าไปนอนใต้เกวียนของตัวเองรอความตายแต่ในเวลานั้น...ดาบสผู้หนึ่งมองเห็นพวกเขาดาบสนั้นก็คือพกพรหมในอดีตเมื่อเห็นผู้คนกำลังจะตาย เขาคิดว่า "ในเมื่อเราเห็นพวกเขาแล้ว จะปล่อยให้ตายต่อหน้าได้อย่างไร" ด้วยอานุภาพที่มี เขาจึงทำให้สายน้ำปรากฏขึ้นเบื้องหน้าขบวนพ่อค้า

              และยังทำให้เกิดแนวป่าอยู่ไม่ไกลเมื่อพ่อค้าเห็นน้ำ ทุกคนแทบไม่เชื่อสายตาพวกเขาวิ่งเข้าไปดื่มนำโคไปกินน้ำอาบน้ำจนร่างกายกลับมามีกำลังจากนั้นจึงเข้าไปหาหญ้าและฟืนจากป่าเมื่อฟื้นกำลังและหาทิศทางได้อีกครั้งขบวนเกวียนทั้ง 500 เล่มก็สามารถเดินทางออกจากทะเลทรายได้อย่างปลอดภัยพระพุทธองค์ตรัสว่า"ความดีนั้น...""เรายังจำได้"พกพรหมเริ่มนิ่งแต่พระพุทธองค์ยังไม่จบ

               ครั้งหนึ่ง ท่านเคยช่วยเชลยจากโจรพระองค์ตรัสต่อว่า"ยังมีอีกเรื่องหนึ่ง""ครั้งหนึ่ง ท่านอาศัยอยู่ใกล้หมู่บ้านชายแดน" วันหนึ่ง โจรภูเขากลุ่มใหญ่บุกลงมาปล้นหมู่บ้านพวกมันกวาดเอาทรัพย์สินต้อนวัวควายและจับชาวบ้านจำนวนมากไปเป็นเชลยทั้งเด็กผู้หญิงผู้ชายเสียงร้องไห้ดังไปทั่วหุบเขา

               โจรพาคนเหล่านั้นขึ้นไปยังซอกเขา แล้วจัดเวรยามเฝ้าทางเข้าไว้ส่วนพวกที่เหลือก็เริ่มหุงหาอาหารดาบสได้ยินเสียงร้องของผู้คนและสัตว์เขาจึงคิดว่า"ตราบใดที่เรายังเห็นอยู่ จะปล่อยให้คนเหล่านี้พินาศไม่ได้"คราวนี้ หากเข้าไปในร่างดาบสธรรมดา พวกโจรอาจไม่เกรงกลัวเขาจึงใช้อานุภาพเนรมิตตนให้ดูราวกับพระราชามีไพร่พลพร้อมอาวุธล้อมรอบเสียงกลองศึกดังขึ้นจากทางเข้าหุบเขาตึง! ตึง! ตึง!คนเฝ้าทางเห็นกองทัพกำลังมุ่งตรงเข้ามา ก็รีบวิ่งกลับไปบอกพวกโจร"กองทัพของพระราชามาแล้ว!"

                พวกโจรตกใจ"ถ้าสู้กับพระราชา พวกเราคงไม่รอดแน่!" พวกมันไม่รอแม้แต่อาหารที่กำลังหุงรีบทิ้งเชลยทั้งหมดแล้วหนีเข้าป่าดาบสจึงช่วยชาวบ้านทุกคนกลับบ้านได้อย่างปลอดภัยพระพุทธองค์ตรัสว่า"เหตุการณ์นั้น...""เราก็ยังจำได้"พกพรหมเริ่มรู้สึกคุ้นเคยความทรงจำที่เคยถูกเวลาฝังไว้ กำลังกลับมาทีละส่วนแต่ยังเหลืออีกเรื่องหนึ่งครั้งหนึ่ง ท่านเคยช่วยคนทั้งลำเรือในอีกชาติหนึ่ง ดาบสอาศัยอยู่ใกล้แม่น้ำคงคาวันหนึ่ง มีกลุ่มคนพากันผูกเรือหลายลำเข้าด้วยกัน

              พวกเขาสร้างที่นั่งบนเรือ ประดับดอกไม้ แล้วพากันกินดื่มอย่างสนุกสนานขณะล่องไปตามแม่น้ำแต่เมื่อกินอาหารและดื่มสุราเสร็จพวกเขากลับโยนเศษอาหารเนื้อหมากพลูและของเหลือทั้งหมดลงในแม่น้ำโดยไม่รู้เลยว่า...ใต้สายน้ำนั้น มีพญานาคชื่อ คังเคยยะ อาศัยอยู่เมื่อของสกปรกตกลงมาเหนือที่อยู่ของมันครั้งแล้วครั้งเล่าพญานาคก็โกรธจัด"มนุษย์พวกนี้กล้าทิ้งของเสียลงมาเหนือเรา!""เราจะทำให้พวกมันจมลงไปทั้งหมด!"ผิวน้ำเริ่มสั่น

              ก่อนที่ร่างมหึมาของพญานาคจะพุ่งขึ้นมาจากแม่น้ำมันขยายร่างใหญ่เกือบเท่าเรือลำหนึ่งแผ่พังพานขวางอยู่ตรงหน้าผู้คนบนเรือต่างตกใจ"พญานาค!""ช่วยด้วย!"เสียงร้องดังไปทั่วแม่น้ำดาบสซึ่งอยู่ไม่ไกลได้ยินเข้าเขารู้ทันทีว่าเกิดอะไรขึ้นและคิดเช่นเดิมว่า"ในเมื่อเราเห็นแล้ว จะปล่อยให้พวกเขาตายไม่ได้"

             ทันใดนั้น...ดาบสเนรมิตตนเป็น ครุฑแล้วบินตรงไปยังแม่น้ำเมื่อพญานาคเงยหน้าขึ้นและเห็นครุฑกำลังพุ่งเข้ามาความโกรธทั้งหมดก็หายไปในทันทีมันรีบดำน้ำหนีผู้คนบนเรือจึงรอดชีวิตพระพุทธองค์ตรัสว่า"เรื่องนี้...""เราก็ยังจำได้เช่นกัน"คราวนี้พกพรหมเริ่มจำได้แล้ว

สิ่งที่พระพุทธองค์กำลังเล่า...ไม่ใช่เรื่องของคนอื่นแต่เป็นอดีตของเขาเองความทรงจำที่ถูกลืม

พระพุทธองค์จึงตรัสถึงอีกเหตุการณ์หนึ่ง

ในอดีตกาล พกพรหมเคยเป็นดาบสชื่อ เกสวะ

ส่วนพระพุทธองค์ในครั้งนั้น เคยเป็นศิษย์ผู้ใกล้ชิดชื่อ กัปปะ

กัปปะรู้จักอาจารย์ของตนเป็นอย่างดี

รู้ว่าเกสวดาบสเป็นผู้มีปัญญา