ณ พระเชตวันมหาวิหาร วันหนึ่ง เหล่าภิกษุกำลังพูดถึงเรื่องของภิกษุสองรูปเรื่องเริ่มจากภิกษุรูปหนึ่ง ซึ่งอาศัยอยู่ในวัดเล็ก ๆ แห่งหนึ่งบริเวณชายแดนวัดแห่งนั้นน่าอยู่มากสร้างอยู่บนลานหินกว้างสะอาด มีน้ำใช้อุดมสมบูรณ์
หมู่บ้านก็อยู่ไม่ไกลชาวบ้านละแวกนั้นต่างเคารพและรักภิกษุเจ้าถิ่น จึงนำอาหารดี ๆ มาถวายอยู่เสมออยู่มาวันหนึ่ง มีภิกษุอาคันตุกะเดินทางผ่านมาภิกษุเจ้าถิ่นให้การต้อนรับอย่างดี
จัดที่พักให้พาไปบิณฑบาตและแนะนำให้ชาวบ้านรู้จักชาวบ้านเห็นว่าเป็นพระอาคันตุกะ ก็ถวายอาหารอย่างประณีต และนิมนต์ให้มาฉันอีกในวันรุ่งขึ้นอาคันตุกะภิกษุพักอยู่เพียงไม่กี่วันแต่กลับเริ่มคิดบางอย่างขึ้นมา"วัดนี้ก็ดี...""ชาวบ้านก็ศรัทธา...""อาหารก็ดี...""ถ้าเราได้อยู่ที่นี่คนเดียวก็คงสบายไม่น้อย"จากความชอบ กลายเป็นความอยากและจากความอยาก ก็เริ่มกลายเป็นแผนการ
ภิกษุเจ้าถิ่นได้ยินดังนั้นก็ดีใจเขาฝากฝังอาคันตุกะไว้กับชาวบ้าน"ระหว่างที่เราไม่อยู่ ขอทุกคนช่วยดูแลพระเถระรูปนี้ด้วย"จากนั้นจึงออกเดินทางไปยังพระเชตวันแต่ทันทีที่เจ้าถิ่นจากไปอาคันตุกะก็เริ่มทำตามแผนเขาค่อย ๆ พูดกับชาวบ้านว่า "พระเจ้าถิ่นของพวกท่านมีเรื่องไม่ดีบางอย่างนะ"
วันนี้พูดนิดหนึ่งพรุ่งนี้เติมอีกหน่อยจากเรื่องเล็ก กลายเป็นเรื่องใหญ่จากความสงสัย กลายเป็นความไม่ไว้ใจไม่นานนัก ชาวบ้านที่เคยรักภิกษุเจ้าถิ่น ก็เริ่มเปลี่ยนใจ เมื่อเจ้าของกลับมาหลังจากเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าแล้วภิกษุเจ้าถิ่นเดินทางกลับวัดด้วยความดีใจแต่เมื่อมาถึง...อาคันตุกะกลับไม่ยอมให้เขาเข้าไปภิกษุเจ้าถิ่นตกใจมาก"นี่มันเกิดอะไรขึ้น"เขาต้องไปพักอยู่ที่อื่นรุ่งเช้าจึงออกบิณฑบาตในหมู่บ้านตามปกติแต่สิ่งที่พบกลับเจ็บปวดยิ่งกว่า
ชาวบ้านที่เคยยกมือไหว้วันนี้กลับเมินหน้าคนที่เคยถวายอาหารวันนี้ไม่แม้แต่จะทักทายภิกษุเจ้าถิ่นรู้ทันทีว่า ต้องมีบางอย่างเกิดขึ้นตอนที่ตนไม่อยู่ด้วยความเสียใจ จึงเดินทางกลับไปพระเชตวัน แล้วเล่าเรื่องทั้งหมดให้ภิกษุทั้งหลายฟังเมื่อเรื่องแพร่ไปในหมู่สงฆ์ภิกษุต่างพูดกันว่า "พระอาคันตุกะรูปนั้นช่างเจ้าเล่ห์จริง ๆ""มาอาศัยเขาแท้ ๆ แต่สุดท้ายกลับยึดที่อยู่ของเขาเสียเอง" พระพุทธเจ้าเสด็จมาและตรัสถามว่า
"ภิกษุทั้งหลาย พวกเธอกำลังสนทนาเรื่องอะไรกัน"เมื่อทรงทราบเรื่องแล้ว พระองค์จึงตรัสว่า"มิใช่เพียงชาตินี้เท่านั้น""ในอดีตกาล อาคันตุกะผู้นั้นก็เคยใช้กลอุบายแย่งที่อยู่ของผู้อื่นมาแล้ว" จากนั้น พระองค์ทรงเล่าเรื่องในอดีต...ถ้ำเล็กกลางสายฝนนานมาแล้ว ในป่าใหญ่แห่งหนึ่งฝนตกติดต่อกันยาวนานหลายสัปดาห์ทั่วทั้งป่าเต็มไปด้วยน้ำพื้นดินแฉะกิ่งไม้เปียก
ลมเย็นพัดแรงตลอดทั้งวันแต่ในซอกเขาแห่งหนึ่ง กลับมีโพรงเล็ก ๆ ที่ฝนสาดเข้าไม่ถึงที่นั่นมี ลิงตัวเล็กหน้าแดง อาศัยอยู่มันนั่งอย่างสบายอยู่ตรงปากโพรงตัวแห้งไม่หนาวไม่เปียกต่างจากสัตว์อื่น ๆ ที่ต้องดิ้นรนหลบฝนวันหนึ่ง มี ลิงใหญ่หน้าดำ ตัวหนึ่งเดินโซซัดโซเซผ่านมา
ขนของมันเปียกโชกตัวสั่นเพราะความหนาวเมื่อเห็นโพรงแห้งของลิงเล็กดวงตาของมันก็เป็นประกายทันที"ที่นี่ดีจริง...""ถ้าเราได้อยู่ตรงนั้นแทนเจ้าลิงตัวเล็กก็คงสบาย"แต่จะเดินเข้าไปแย่งตรง ๆ ก็คงไม่ง่ายมันจึงคิดอุบายขึ้นมา
พูดพลางก็ลูบท้อง ทำหน้าตาเหมือนอิ่มเหลือเกินจากนั้นก็พูดต่อว่า"ออกไปกินเสียสิ""จะมานั่งหิวตายอยู่ในโพรงทำไม" ลิงเล็กได้ฟังก็เริ่มลังเลมันมองท้องของลิงใหญ่มองท่าทางพึงพอใจแล้วคิดว่า"ถ้ามีผลไม้สุกจริง ๆ เราก็น่าจะออกไปหาเสียหน่อย" สุดท้ายมันจึงออกจากโพรงแล้วรีบวิ่งเข้าไปในป่าทันทีที่ลิงเล็กหายลับตาลิงใหญ่ก็ยิ้ม"สำเร็จ!"มันรีบเข้าไปนั่งในโพรงทันที
ลิงใหญ่กำลังนั่งสบายอยู่ข้างในแถมยังทำหน้าราวกับโพรงนั้นเป็นของตนมาตั้งแต่เกิดลิงเล็กยืนอยู่หน้าปากโพรงมันรู้ว่า หากโวยวายตรง ๆ ลิงใหญ่คงไม่ยอมออกง่าย ๆจึงคิดว่า"ในเมื่อมันหลอกเราได้...""เราก็ลองหลอกมันกลับดูบ้าง"ลิงเล็กจึงทำหน้าสดชื่นลูบท้องของตัวเอง แล้วพูดว่า"ขอบใจมากนะ!""ผลไม้ข้างนอกอร่อยจริง ๆ""เราได้กินเสียจนอิ่มเลย"ลิงใหญ่หรี่ตามองก่อนจะหัวเราะออกมา
