ในสมัยที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ วัดเวฬุวัน พระองค์ทรงทราบว่า พระเทวทัตยังคงคิดปองร้าย พยายามหาทางทำอันตรายพระองค์อยู่เสมอพระองค์จึงตรัสกับภิกษุทั้งหลายอย่างสงบว่า“เรื่องนี้ไม่ใช่เพิ่งเกิดขึ้นในอดีตกาล เทวทัตก็เคยคิดร้ายเช่นเดียวกันแต่ไม่เคยทำสำเร็จเลย”แล้วพระองค์ก็ทรงเล่าเรื่องหนึ่งในอดีตให้ฟังพญาวานรผู้ฉลาดกาลครั้งหนึ่ง นานมาแล้วเมื่อพระเจ้าพรหมทัตครองกรุงพาราณสีกลางป่าหิมวันต์อันกว้างใหญ่ มีพญาวานรตนหนึ่งอาศัยอยู่
วานรตนนี้ไม่ธรรมดาร่างกายใหญ่ แข็งแรง กำลังมากกระโดดทีเดียว ข้ามต้นไม้ได้เป็นสิบ ๆ ต้นแต่สิ่งที่โดดเด่นยิ่งกว่าพละกำลังคือ ปัญญาและไหวพริบพญาวานรอาศัยอยู่ตรงคุ้งแม่น้ำกินผลไม้ตามป่า ใช้ชีวิตเรียบง่าย ไม่ประมาทความอยากที่พาเรื่องใหญ่ในแม่น้ำสายเดียวกันนั้นมีจระเข้ตัวหนึ่งอาศัยอยู่กับเมียวันหนึ่ง เมียจระเข้เหลือบไปเห็นพญาวานรกำลังกินผลไม้ริมฝั่งเห็นร่างกำยำ แข็งแรง ก็เกิดอาการ “แพ้ท้องทางใจ” ขึ้นมา“พี่จ๋า…”นางพูดด้วยเสียงอ่อนแรง“น้องอยากกินหัวใจ ของพญาลิงตัวนั้นเหลือเกิน”
จระเข้ถึงกับอึ้ง“จะบ้าเหรอ เราอยู่ในน้ำ ลิงอยู่บนบก จะไปจับมันได้ยังไง”แต่เมียก็ไม่ยอมงอแง ออดอ้อน จนถึงขั้นพูดว่า“ถ้าไม่ได้กิน น้องคงอยู่ไม่ไหว”จระเข้ถอนหายใจยาวสุดท้ายก็ยอม“เอาเถอะ พี่จะลองหาทางดู”แผนที่ดูฉลาด…แต่ไม่รอบคอบวันหนึ่ง จระเข้แกล้งว่ายเข้ามาใกล้ฝั่งขณะที่พญาวานรกำลังดื่มน้ำ
“ท่านพญาวานร”จระเข้พูดเสียงเป็นมิตร“กินผลไม้ฝั่งนี้ไม่เบื่อหรือฝั่งโน้นมีทั้งมะม่วง ชมพู่ ขนุนดก อร่อย ไม่รู้จักหมด”พญาวานรยิ้มบาง ๆ“ก็น่ากินอยู่หรอกแต่แม่น้ำกว้างขนาดนี้จะให้ข้าข้ามไปได้ยังไง”จระเข้รีบตอบ“ง่ายนิดเดียว ขึ้นหลังเราสิ เดี๋ยวพาไปเอง”
พญาวานรนิ่งคิดครู่หนึ่งแล้วก็ยอมขึ้นหลังจระเข้ความจริงกลางแม่น้ำจระเข้พาไปได้ไม่นานจู่ ๆ ก็ดำน้ำลงพญาวานรตกใจ“สหาย! จะทำอะไร เราจมน้ำแล้วนะ!”จระเข้ถอนหายใจพูดความจริงออกมา“ขอโทษทีเมียเราดันอยากกินหัวใจของท่านเราจึงต้องพาท่านไปฆ่า”แทนที่พญาวานรจะตื่นตระหนกกลับหัวเราะเบา ๆ
“อ้อ…แค่นั้นเองหรือ”จระเข้ชะงัก“หมายความว่ายังไง?”ปัญญาที่ช่วยชีวิตพญาวานรพูดด้วยน้ำเสียงจริงจัง“ถ้าเจ้าจะเอาหัวใจคงไม่ได้จากตัวข้าหรอกเพราะหัวใจของข้าไม่ได้อยู่ในตัว”จระเข้ตกใจ“แล้วมันอยู่ที่ไหน?”
พญาวานรชี้ไปยังต้นมะเดื่อริมฝั่ง“แขวนไว้ที่ต้นนั้นเวลาข้ากระโดดจากต้นไม้ถ้าเอาหัวใจติดตัวมันคงกระแทกแหลกไปหมด”จระเข้หลงเชื่อทันทีรีบพาวานรกลับไปที่ฝั่งความโง่ที่เปิดโปงตัวเองทันทีที่ถึงฝั่งพญาวานรก็กระโดดขึ้นต้นมะเดื่ออย่างรวดเร็วแล้วหัวเราะเสียงดัง“สหายจระเข้เจ้าตัวใหญ่ก็จริงแต่ปัญญาไม่โตตามตัวเลย”
“หัวใจของสัตว์จะไปแขวนอยู่บนต้นไม้ได้ยังไง”จระเข้ได้แต่ยืนอึ้งทั้งอาย ทั้งเสียใจเหมือนคนแพ้พนันยับเยินสุดท้ายก็ต้องว่ายน้ำกลับไปมือเปล่าพร้อมความรู้สึกเจ็บใจที่ไม่มีใครช่วยได้
